قالب وردپرس قالب وردپرس آموزش وردپرس قالب فروشگاهی وردپرس وردپرس
خانه / مقالات / زنبور عسل / بیماری های زنبور عسل چه هستند ، عامل انتشار و کنترل آنها چیست ؟

بیماری های زنبور عسل چه هستند ، عامل انتشار و کنترل آنها چیست ؟

بیماری های زنبور عسل چه هستند ، عامل انتشار و کنترل آنها چیست ؟
به این بخش رای دهید

در این مقاله بیماری های زنبور عسل را نام میبریم ، توضیح می دهیم که چگونه منتشر می شوند و چگونه می توان از آنها پیشگیری کرد یا اگر رخ داد راه کنترل آن توضیح داده خواهد شد.

فهرست

مقدمه ی بیماری های زنبور عسل

زنبور عسل حشره ای است متعلق به رده دوبالان که حدود ۱۵۰ میلیون سال قبل ( خیلی پیش از انسان ) در روی زمین حیات داشته و مشغول زاد و ولد بوده است ، زنبور عسل در حیات ابتدایی خویش فاقد زندگی اجتماعی بوده و مثل خیلی از زنبورهای غیر عسلی امروزی ، زندگی انفرادی داشته و هر زنبور لانه مخصوص به خود را داشته و در آن زندگی کرده است.

زنبور عسل دارای نژادهای مختلف است و ساختمان بدنی پیچیده ای دارند.

عسل که حاصل تلاش و زحمت این حشره خستگی ناپذیر است یک محصول غذایی مفید و یک اکسیر پر ارزش است که از قرنها پیش به عنوان عالیترین و مقوی ترین غذاها شناخته شده و همچنین به واسطه ویژگی های شفابخش خود به عنوان دارو در درمان اکثر بیماریها در بین تمام ملل کاربرد داشته است.

همان طور که اکثر حیوانات دچار بیماری های مختلف میشوند و همچنین دشمنان و آفات خاصی برای خود دارند ، زنبور عسل نیز دارای بیماریها و آفات و دشمنانی است که موجبات مرگ و میر فراوانی را در مراحل مختلف از دوران نوزادی تا بلوغ برای آنها فراهم می سازد.

دانش ما در زمینه بیماریهای زنبور عسل به طور محسوسی با پیشرفت علم افزایش یافته و عوامل اجتماعی ، محیطی و ژنتیکی که در سلامتی زنبوران موثرند بهتر شناخته شده اند و میکروارگانیسم ها که موجب بیماری های زنبور عسل می شوند مورد شناسایی قرار گرفته و داروهای جدید برای پیشگیری و درمان آنها ساخته شده است. به طور کلی بیماریها و مشکلات زنبور عسل ناشی از سه عامل عمده می باشد که این عوامل عبارتند از:

  1. عوامل عفونی
  2. آفات و غارتگران زنبور عسل
  3. بیماریهای ناشی از عوامل غیر عفونی مانند عوامل تغذیه ای ژنتیکی و مسمومیت ها و سایر اختلالات

امیدواریم این مقاله که بطور خلاصه به معرفی بیماریهای زنبور عسل و روش های کنترل و پیشگیری آنها پرداخته است ، مدیریت پرورشی زنبورستان را توسط بهره برداران محترم ارتقاء دهد و از خسارت های احتمالی که عموما به خاطر عدم شناخت این بیماری ها به زنبوردار وارد می شود ، جلوگیری گردد .

بیماریهای باکتریایی

1- لوک آمریکایی

بیماری زنبور عسل لوک آمریکاییبیماری جدی و واگیردار است و خسارات زیادی به زنبوردار وارد می نماید . نه تنها کلنی بلکه کل زنبورستان را نابود می کند . این بیماری در هر فصلی رخ می دهد . عامل این بیماری یک نوع باکتری می باشد . میزبان این باکتری لاروها و شفیره های زنبوران کارگر می باشند . انتقال آلودگی از طریق غذای آلوده به هاگ ، به اروهای سالم منتقل می شود در بدن لارو هاگ تبدیل به باکتری می شود و آن را بیمار و کاملا متلاشی می کند.

سرعت انتشار بیماری لوک آمریکایی:

سرعت انتشار بیماری متناسب با کمی و زیادی لاروهای مرده می باشد و وقتی که بیماری عمومیت پیدا کرد و لاروهای مرده زیاد شدند دیگر زنبورها از بیرون کشیدن آنها صرف نظر کرده و از طرفی چون بر جمعیت کندو افزوده نمی شود ، کندو ضعیف شده و از بین می رود.

پراکندگی بیماری در داخل کندو :

توسط زنبور های نظافت چی حجره ها وزنبور های غذادهنده، میکروب ها وهاگها به سایر زنبورهای کند و انتقال می یابد.

پراکندگی بیماری در خارج کندو :

در اثر ورود اشتباهی زنبوران کارگر به کندوی دیگر و همچنین زنبور های نر و کرم موم خوار وجرب واروا به کندوهای دیگر انتقال پیدا می نماید و زنبوردار هم آلودگی را با دستکاری کندوی آلوده به کندو های دیگر انتقال میدهد.

علائم بیماری لوک آمریکایی:

در اثر آلودگی، لاروها در مرحله پیش شفیره ای مرده ، به رنگ قهوه ای در آمده و در نهایت خشک می شوند و به صورت یک پوسته در می آیند که حذف آنها از سطح شانها کار مشکلی است. معمولا در این بیماری پوشش محدب سلولها فرورفته شده و پس از پیشرفت بیماری سوراخ می گردد.

مهم ترین علامت تشخيص بیماری لوک آمریکایی :

وقتی چوب کبریتی درون سلول حاوی شفیره فاسد شده وارد شود این شفیره به میزان چند سانتی متر مانند ماده لزجی، کش می آید و جسد زنبور حالت ژلاتینی پیدا می کند که بوی چسب نجاری می دهد

کنترل بیماری لوک آمریکایی :

اگر کندو به عامل بیماری آلوده شد ، سوزاندن کندوی مبتلا با زنبورها و تمام محتویات داخلش اعم از موم، عسل و … مؤثرترین راه کنترل است.

پیشگیری :

  1. خریدن تجهیزات مورد نیاز کندو عاری از آلودگی
  2. انجام درمان آنتی بیوتیکی کلنی در فصل بهار و تابستان با آنتی بیوتیک مناسب با نظر دامپزشک
  3. بعد از تماس با کلنیهای عفونی شستن دست ها و تجهیزات
  4. تعویض ملکه در سال آینده

درمان بیماری لوک آمریکایی :

کلیه کندوهایی را که آلودگی آنها شدید می باشد، جمع آوری گردد و قابهای آنها را همراه با زنبورها سوزانده شود و بقیه برای کندوهای سالم تحت نظر دامپزشک دارو تجویز شود. دارو درمانی نباید در فصل عسل گیری انجام شود زیرا عسل ها آلوده به باقیمانده دارویی می شود.

٢- لوک اروپایی

بیماری زنبور عسل لوک اروپاییاین بیماری واگیردار است ولی سرایت آن از لوک آمریکایی کمتر است. عامل آن یک نوع باکتری می باشد.

نحوه گسترش بیماری لوک اروپایی :

  1. پرورش دهنده عامل اصلی گسترش بیماری می باشد.
  2. خریدن زنبورهای آلوده به بیماری
  3. مهاجرت زنبورستان (حرکت کلنی های سالم یا عفونی به جاهای مختلف عفونت را گسترش می دهد)
  4. غارت کندوها، بیماری را گسترش می دهد.

علائم بیماری لوک اروپایی :

علائم این بیماری بر عکس لوک آمریکایی بسیار متغیر است زیرا لاروها در سنین مختلفی می میرند. نامنظمی علائم با شدت بیماری و طول زمان آلودگی وابستگی زیاد دارد. با پیشرفت بیماری سلول های باز کندو که باید خالی و یا دارای تخم و یا لارو سالم و مریض باشند به طور پراکنده و نامنظم بین سلول های بسته قرار دارند. اولین نشانه این بیماری این است که لاروهای بیمار چاقی و براقی و رنگ سفید خود را از دست داده و به رنگ کرم در آمده اند. نزدیکِ به مرگ لارو به رنگ زرد روشن در می آید، ممکن است لاروهای مبتلا حرکات غیر طبیعی از خود نشان دهند و این حرکات سبب می شود که شکل غیر طبیعی در سلول پیدا کنند.

بوی این بیماری در مراحل اول بیماری بوی ترشیدگی و کپک زدگی می باشد ولی موقعی که لاروها به فرم طناب در می آید بوی گوشت گندیده که خیلی زننده می باشد به مشام می رسد و لاروها پس از مرگ سفت شده و به ته حجره می چسبند.

پراکندگی بیماری در داخل کندو :

توسط زنبورهای نظافتچی حجره ها و زنبور های غذا دهنده ، میکروب ها و هاگ ها به سایر زنبورهای کندو انتقال می یابد.

پراکندگی بیماری در خارج کندو :

با ورود اشتباهی زنبوران کارگر به کندوی دیگر و همچنین زنبور های نر و کرم موم خوار، و جرب وروا به کندوهای دیگر منتقل می گردد و زنبور دار هم آلودگی را با دستکاری کندوی آلوده به کندو های دیگر انتقال می دهد.

بیماریهای انگلی (کنه ای و جربی)

1- بیماری نوزما

بیماری زنبور عسل نوزمابیماری نوزما یک بیماری انگلی است که هر سه نوع زنبور کندو را مبتلا می کند در تمام دنیا گسترش داشته و به دلیل انتشار پنهان آن به این بیماری قاتل نامرئی می گویند.

این بیماری مربوط به مناطق مرطوب است و یا در هنگامی از سال که رطوبت بالاست یعنی اواخر زمستان و اوایل بهار فراوان است. بیماری به شدت مسری است و زنبورها را به شدت ضعیف کرده و در حالت شدید همه آنها را از بین می برد. عامل بیماری نوزما آپیس است که در داخل سلولهای جدار روده های زنبور رشد کرده و آنها را به اسهال مبتلا می سازد.

نوزما بدو فرم وجود دارد:

  1. نوزمای پنهان، که حضور انگل مشهود نمی باشد یا خسارت محدودی به زنبور وارد می نماید.
  2. نوزمای آشکار، که علایم بیماری ظاهر می گردند.

علائم بیماری نوزما در کندو :

در عفونتهای شدید در اوایل بهار علامت مدفوع قهوه ای روی شانه ها جلب توجه می کند جلوی دریچه پرواز ، زنبوران بیمار و مرده یافت می شود. زنبوران کارگر آلوده ، ممکن است مجبور به دفع در داخل کندو شوند. در عفونتهای خفیف فقط کندو ضعیف شده و بعد از مدتی تعداد زیادی شفیره با تعداد محدودی زنبور بالغ در کندو باقی می مانند.

علائم بیماری نوزما :

زنبورهای بیمار با پرهای لرزان جلوی کندو و یا کمی دورتر افتاده و ناگهان می میرند، بیماری مرگ و میر زنبورها را در داخل کندو افزایش می دهد. جمعیت بیمار به سرعت ضعیف می شوند کندوهایی که در پاییز مبتلا می شوند ، زمستان را تحمل نکرده و می میرند و اگر بتوانند زمستان را پشت سر بگذارند در بهار آینده قادر به جمع آوری محصول نبوده و در تابستان هم قوی نمی شوند. در اطراف سوراخ پرواز جمعیتهای بیمار، لکه های زیادی دیده می شود که در واقع مدفوع خشک شده زنبورهای مریض است که به حالت اسهالی از خود دفع کرده اند. در هنگام شدت بیماری لکه ها در داخل کندو و بر روی کادرها نیز دیده می شود و لکه های مذکور دارای بوی ناخوشایندی می باشند.

علائم به طور خلاصه عبارتند از :

  1. تلفات
  2. زنبوران ناتوان
  3. زنبوران چسبیده به ساقه گیاهان
  4. لکه اسهالی
  5. کاهش فعالیت کلنی
  6. زنبوران در وضعیت خاص به دور هم جمع می شوند.

میزان آلودگی نوزما:

کمتر از ۲۰ هاگ در واحد سطح آلودگی خفیف، بین ۱۰۰-۲۰ هاگ، آلودگی متوسط و بیشتر از ۱۰۰ هاگ نشان دهنده آلودگی شدید می باشد.

راه انتقال بیماری نوزما :

انتقال به وسیله آب و مدفوع زنبورهای بیمار و یا غذاهای آلوده به هاگ نوزما و همچنین بوسیله زنبورهای نر انجام می گیرد. جمعیت های ضعیف و کم زنبور زود و به راحتی به این بیماری مبتلا می شوند. لارو زنبورها هرگز به این بیماری مبتلا نمی شوند و فقط زمانی می توانند به این بیماری مبتلا شوند که زنبورها کامل شدند.

کنترل بیماری نوزما :

  1. ضد عفونی شان ها بوسیله اسید استیک ۶۰ درصد : هاگ نوزما را غیر فعال می سازد و در عرض چند ساعت یا در عرض چند دقیقه در غلظت های بالا هاگها را می کشد. بدین منظور می توان شانه های آلوده را در یک یا چند کندوی خالی گذاشت و چند قطره اسید استیک را داخل یک ظرف در بالای شانها قرار داد و بعد از بستن درب کندو اسید استیک به تدریج تبخیر می شود.
  2. هوا دهی : در صورت ضدعفونی کردن شانه ها ، همه شانه ها حداقل باید دو هفته قبل از استفاده در کندو در معرض هوا قرار گیرند.
  3. ضد عفونی بدنه داخلی کندوها
  4. انتقال جمعیت بیمار به قابهای غیر آلوده

پیشگیری از بیماری نوزما:

بهترین راه پیشگیری بیماری نوزما قوی نگه داشتن جمعیت است. جمعیت هایی که در پاییز بد تغذیه گردند و یا اصلا تغذیه نگردند اگر در طول زمستان از گرسنگی نمیرند در اوائل بهار اغلب بیمار می گردند. بنابراین جمعیتها همیشه باید :

  1. به اندازه کافی ذخیره عسلی داشته باشند.
  2. به اندازه کافی گرده گل در داخل قابها ذخیره کرده باشند.
  3. در هر یک از فصول سال اگر کمبود مواد غذایی در داخل کندو مشاهده شد بایستی فورا به جمعیت به اندازه کافی عسل رسانید.
  4. حذف کلنیهای ضعیف.
  5. داشتن ملکه های جوان و کلونیهای قوی.
  6. تعویض مرتب قابهای مومی
  7. ضد عفونی کردن وسایل، مخصوص پیشگیری از نوزما
  8. جلوگیری از اسهال
  9. نظارت دقیق بر بچه کندوهای کلنیهای خریداری شده

درمان بیماری نوزما :

بهترین وقت برای این کار پاییز و مخصوصا فروردین ماه است. پاییز برای پیشگیری و فروردین برای درمان در صورتی که جمعیت هنوز قوی باشد باید فوری از آن نوزاد گرفت و بدینوسیله زنبورهای جوان را از پیرها جدا کرد. چون معمولا لاروها و زنبورهای جوان معمولا مبتلا نمی شوند و فقط زنبورهای پیر که زمستان را در کندو گذرانده اند نوزما می گیرند. با جدا کردن پیرها از جوانها به کمک نوزاد مصنوعی زنبورهای بیمار را از زنبورهای سالم جدا کرده و آنها را نجات داده ایم. توصیه می شود کلیه شانها هر دو سال یکبار تعویض شوند.

بیماریهای جربی

1- جرب واروآ

جرب واروآیک بیماری بسیار خطرناک و عمومی می باشد. زنبورداران باید برای مبارزه با این بیماری دقت کافی را داشته باشند؛ برای همین باید کندوها را قوی نگه داشت و اگر درمان را زنبورداران در یک منطقه همگی همزمان انجام دهند از شدت آلودگی کاسته شده و انتقال آنها به یکدیگر پایین خواهد آمد. واروای ماده بیضوی شکل شبیه خرچنگ کوچک می باشد و ۱/۱ میلی متر طول و ۶/۱ میلی متر پهنا دارد.

محل زندگی انگل روی زنبوران بالغ بزرگ تر از ۲ روز ترجیحا زنبوران پرستار است.

تعیین میزان آلودگی به واروآ:

الف) شمارش روی زنبوران :

با قرار دادن ۵۰۰-۲۰۰ زنبور بالغ در یک ظرف حاوی الکل یا ظرف حاوی آب جوش دارای ماده شوینده می باشد. بعد از ۲۰ دقیقه واروآها جدا شده ، پس از شمارش آنها میزان آلودگی تعیین می شود.

ب) شمارش با پودر شکر :

با قرار دادن ۱۰۰-۵۰ زنبور بالغ در یک ظرف شیشه ای حاوی شکر پودر شده و تکان دادن ، آن واروآها جدا شده ، پس از قرار دادن یک توری پارچه ای و تخلیه شکر با شمارش آنها میزان آلودگی تعیین می شود.

ج) تخمین شفیره های آلوده :

زمانیکه بیش از ۱۰% سلولهای زنبوران کارگر و یا بیش از ۵۰% سلولهای نر در یک کلنی آلوده باشند. کلنی در معرض خطر است. برای نمونه گیری می توان حداقل ۱۰۰ لارو را مورد بررسی قرار داد.

گسترش بیماری واروآ :

کنه ها از راه های مختلف در بین کندوهای یک زنبورستان و نیز از یک زنبورستان به زنبورستان دیگر منتشر می شوند که این راه ها عبارتند از :

  1. حمل و نقل از نقطه ای به نقطه دیگر
  2. پرواز زنبورهای کارگر و نر در مناطق زنبور داری
  3. زنبوران نر که کنه ها علاقه خاصی به آنها دارند به راحتی توسط آنها به کندو های مختلف برده می شوند.
  4. ورود اشتباهی یا در هنگام غارت زنبوران کارگر از کندوهای آلوده به سالم و بالعکس.
  5. بچه کندو های آلوده به کنه که ممکن است چندین کیلومتر از زنبورستان اصلی دور شده و کنه های موجود در مناطق دیگر را آلوده کنند.
  6. خرید و فروش ملکه زنبور عسل و کلنیهای زنبور عسل و انتقال آنها بین زنبوردارن.

پیشگیری بیماری واروآ :

تاکنون در هیچ کشوری از کشورهای آلوده ریشه کنی صورت نگرفته، شناخت چگونگی همزیستی با واروآ اهمیت فراوان دارد. یک کندو با یک آلودگی ضعیف به واروآ می تواند دوام داشته باشد. مسئله مهم زمانی است که جمعیت واروآ گسترش پیدا می نماید. یک برنامه مراقبت مناسب می تواند از گسترش واروآ جلوگیری نماید، مراقبت در کندوهایی که قبلا آلودگی داشته اند اهمیت بیشتری دارد و شامل تخمین دوره ای جمعیت واروآ می شود تا زمان مناسب مبارزه معلوم شود.

زمان اقدام :

درمانها زمانی که آلودگی بیش از ۵% باشد و در خارج از زمان شهد انجام می شود:

  1. درمان بهاره، اوایل تابستان باید جمعیت واروآ در کندو حداقل باشد چون باید یک دوره بدون درمان را سپری کند.
  2. درمان پاییزه بعد از عسل گیری، برای تقویت کلنی قبل از زمستان.
  3. درمان در زمانی که جمعیت واروآ از آستانه تحمل کلنی گذشته باشد.

بدلیل تکثیر سریع این کنه، درمانهای ترکیبی نتایج قانع کننده ای ندارند و هیچ دارویی نیز اثر ۱۰۰% ندارد؛ لذا باید میزان آلودگی به واروآ را در سطح پایین نگه داشت تا به تدریج مقاومت کافی به آن در کلنیها ایجاد شود.

روش های مقابله با واروا (غیر دارویی) :

الف) تله گذاری

این شیوه بر جمع کردن واروآهای کندو در یک قاب و سپس حذف قاب، استوار است.

1- تله گذاری با سلولهای نر

چون وارواها تخمگذاری در سلولهای نر را ترجیح می دهند می توان آنها را با تأمین یک قاب مومی حاوی سلولهای نر به تله انداخت. زمانی که آخرین حجره بسته شد قاب از کندو خارج و موم آن را ذوب کرده یا سوزانده، این یک راه مقابله در شروع آلودگی است.

2- جذب کننده ها

مواد جذب کننده مثل عصاره سلولهای نر نیز که توسط برخی از شرکتها ساخته می شوند روی کادر یا قاب پاشیده شده و حدود ۷۵ کنه ها را جذب می نماید.

3- ملکه جدید

با برداشتن و ذوب کردن اولین قابی که ملکه در آن تخمگذاری کرده می تواند بخش قابل توجهی از وارو آهای موجود را حذف نمود.

4- معرفی لاروهای جوان

معرفی لاروهای جوان به کلنی، میزان آلودگی را به سطح پایینی رسانده است. کنه ها به کادر یا قاب برای تخمگذاری هجوم می آورند کادر را به محض سر بسته شدن از کندو خارج می نماییم. این روش مزایای زیادی دارد مخصوصا اینکه دوره تولید مثل زنبوران را بهم نزده و باعث مقاومت تدریجی کلنی به واروآ میشود.

5- حبس کردن ملکه

با این روش ملکه را روی یک قاب سه مرتبه به فاصله ۱۰روز حبس کرده، بعد از ۳۰ روز قاب را خارج نموده و سوزانده می شود. ملکه را می توان عوض کرد. به این روش ۶۰% کنه ها از بین می روند.

ب) گرما درمانی :

جرب ها (واروآ و آکارا پیس)، به گرما خیلی حساس هستند. گرما درمانی، ایجاد حرارت به میزانی که باعث کاهش تعداد جرب ها گردیده بدون اینکه باعث کشتن زنبور شود. درجه حرارت ۴۴ درجه به مدت ۲۰-۳۰ دقیقه توسط یک زنبوردار یونانی بررسی شده که باعث کاهش تعداد واروآها می شود و درجه حرارت ۳۹ درجه به مدت ۴۸ ساعت نیز همین اثر را دارد. جرب مجاری تنفسی (آکاراپیس) به گرما درمانی حساس تر است. خیلی از افراد معتقدند که ماندن کندوها در مقابل نور خورشید باعث سلامت آنها می شود.

ج) مواد ضد چسبندگی :
۱- آرد

زنبورداران هندی شگرد ساده ای را بکار برده و با پاشیدن ۱۰-۱۵ گرم آرد گندم در زمان ظاهر شدن واروآ و تکرار سه بار به فاصله یک هفته باعث کاهش آلودگی شده اند. آرد مانع چسبیدن واروا به زنبور شده و نمی تواند از قابی به قاب دیگر برود. این روش برای زنبور و برای عسل ضرری ندارد.

۲- روغن

ترکیب ۱۵۰ گرم روغن گیاهی و ۳۰ گرم پودر شکر و قرار دادن آن روی کادرهای شفیره، زنبوران با تصور اینکه این ماده زاید است آنرا به تدریج از کندو بیرون ریخته و بدن آنها چرب شده و جرب ها نمی توانند بر روی زنبور قرار گیرند.

د) الکتریسیته :

با استفاده از این روش ۱۰۰% کنه هایی که به زنبوران بالغ چسبیده اند از بین برده. در این روش یک صفحه سوراخ دار به اندازه بدن زنبور و در جلوی دریچه پرواز قرار داده میشود. لبه های هر سوراخ شبیه برس است. این صفحه داخل یک الکترولیت قرار داده شده زمانیکه جریان ۱۲ ولت برق از صفحه عبور می کند واروآ هایی که به زنبوران چسبیده اند فلج می شوند و می افتند در حالیکه بر زنبوران اثری ندارد.

درمان دارویی کنه واروآ :

برای مبارزه موثر با کنه واروآ بهتر است این کار در منطقه ای گسترده و بین زنبورستان های مختلف و به طور همزمان صورت گیرد. بهترین زمان مبارزه اوایل پاییز پس از برداشت عسل از کندوهاست، زیرا در این زمان تخم ریزی در حداقل است و نوزادان زیادی نیز در کندو یافت نمی شود. کنه واروآ می تواند در کندو ها تکثیر و تولید مثل کند که در کندو لارو وجود داشته باشد. بهترین زمان مبارزه با استفاده از سموم شیمیایی در هنگام غروب یا صبح زود می باشد یعنی زمانیکه تمام زنبورها داخل کندو می باشند

دستورالعمل :

در درمان کنه واروآ باید به مقاومت دارویی و مسائل زیست محیطی توجه شود و به صورت دوره ای روش درمان و داروها عوض شوند.

2- آکارین (جرب لوله تنفسی)

آکارین (جرب لوله تنفسی)آکارا پیس وودی بوسيله هجوم بردن به دیواره لوله های تنفسی (نای زنبوران بالغ) بیماری آکاراپیس را باعث می شود.

علائم بیماری آکارین :

  1. تلفات جلوی کندو
  2. اختلال در قدرت پرواز
  3. شکم زنبوران مبتلا متورم است.
  4. زنبوران بالهایشان نامتناسب است
  5. آثار اسهال بدلیل عدم قدرت پرواز دیده می شود
  6. تمایل به بچه دهی زیاد می شود که در واروا هم دیده می شود.

گسترش بیماری آکارین :

توسط زنبورهای آلوده به زنبور های سالم و اشتباه درباز گشت زنبورهای نر و زنبوردار از منطقه به منطقه دیگر توسط جایجای کندوها است.

  1. ورود بچه کندو
  2. ورود زنبوران نر
  3. ادغام کندوها، جابجایی
  4. گرفتن بچه کندو های وحشی
  5. ورود زنبوران خزنده به کلونی های دیگر

پیشگیری از بیماری آکارین :

زنبوردار باید کندوها را در زمان زمستان گذرانی یعنی در جایی بگذارد که آفتاب گیر باشد و در دره های تنگ و مناطق سایه دار قرار ندهد.

این بیماری معمولا در زمستان های طولانی بیشتر مشاهده گردیده است.

  1. از کلنیهای مقاوم به بیماری اقدام به پرورش ملکه شود؛ و از آن ملکه ها، در سایر کلونی ها استفاده شود.
  2. از مجاورت با کلنیهای آلوده، پرهیز شود.
  3. روش بهداشتی: چون نوزادان زنبور عسل به جرب آلوده نمی شوند می توان آنها را در مواقعی که سر سلولهایشان بسته می شود جدا نموده و به یک کندوی جدید سالم با ملکه سالم انتقال داد.

بیماریهای قارچی

١- بیماری لارو گچی زنبورعسل

نوعی بیماری قارچی است که تنها در مرحله لاروی مشاهده می شود. هاگ این قارچ در لاروهائی که کمی سرما خورده اند بهتر رشد می کند.

علائم بیماری لارو گچی زنبورعسل:

لاروهای آلوده معمولا دو روز پس از بسته شدن سر سلولهایش می میرند. این لاروها ابتدا کمی متورم و تمام حجم حجره را پر می کنند بعد از آن چروکیده شده و کم کم سفت می شوند.

پراکندگی بیماری لارو گچی در داخل کندو:

باهاگ ها به زنبورهای کارگری که لارو های گچی را به بیرون حمل می کنند، می چسبند و در موقع غذا دادن به لارو های دیگر آنها را آلوده می کند و همچنین با تماس زنبورهای دیگر و تمام کندو را به این بیماری آلوده می کند.

پراکندگی بیماری لارو گچی در خارج کندو:

در اثر ورود اشتباهی زنبورهای کارگر و زنبور های نر و توسط زنبوردار با عدم رعایت نکات بهداشتی.

گسترش بیماری لارو گچی:

از راه غذای اروی که آلوده به هاگ های قارچ شده باشد.

هاگ های چسبیده به سطح شان و دیواره سلول

پیشگیری و کنترل بیماری لارو گچی

خارج کردن قاب های سیاه و آلوده، حرارت دادن و ضدعفونی نمودن کندو با شعله افكن، تعویض ملکه، بهترین کار از بین بردن کندو است. استفاده از کات کبود، با غلظت 50% اسپری شود.

۲- بیماری لارو سنگی زنبور عسل

بیماری لارو گچی زنبورعسلنوع دیگر بیماری قارچی است که توسط قارچی از جنس آسپرژیلوس تولید می شود. هم نوزادان و هم حشرات بالغ را مبتلا می کند.

علائم بیماری لارو سنگی:

لاروها و شفیره ها ممکن است در حجرات باز و یا بسته مرده و در داخل حجرات به صورت اجسام مومیایی شده و سخت در می آید. لاروهای آلوده ابتدا کرک دار و سفید رنگ و سپس به قهوه ای روشن و یا زرد متمایل به سبز تبدیل شده و کاملا سخت می شوند.

گسترش لارو سنگی:

انتشار این بیماری از یک کلنی به کلنی دیگر از طریق عملیات زنبورداری از جمله جابجایی شانها، تغذیه عسل و ادغام کردن کلنیها و غیره از کلنیهای آلوده به کلنی های سالم انجام می گیرد.

کنترل و پیشگیری لارو سنگی:

هیچ روش درمانی برای بیماری نوزادان سنگی شناخته نشده است اما در موارد شدید آلودگی سوزاندن زنبورها و شانها و همه محتویات کندو و همچنین ضد عفونی کردن کندو تنها راه می باشد. عسل کندوهای آلوده به بیماری لارو سنگی برای انسان قابل استفاده نمی باشد.

بیماریهای متفرقه زنبور عسل

1- گرمازدگی نوزادان

اگر در تابستان که دمای اطراف کلنی به ۴۰ درجه سانتیگراد برسد و زنبوران به علل گوناگون از جمله عدم وجود جمعیت کافی در کندو نتوانند هوای داخل کندو را از نظر دما و رطوبت تعدیل نمایند، دیده می شود. در موقع ظهر تحت این شرایط زنبوران دسته جمعی از کندوها خارج شده و در سطح سایه روی علفها جمع می شوند و در هنگام غروب به کندوهایشان بر می گردند. در شرایط کوچ به مسافتهای طولانی و عدم جریان هوای کافی نیز حرارت داخلی کندو بالا می رود و مرگهای دسته جمعی زنبوران بالغ دیده می شود. با استقرار کندوها در مناطق سقف دار و یا زیر درختان می توان از این پدیده پیشگیری کرد. اگر زنبوران در هوای گرم کند و محدود شوند و دسترسی به آب نداشته باشند دچار گرمازدگی می شوند. زنبوران گرما زده وقتی از محدودیت شان آزاد می شوند به طور سریع می خزند و بال می زنند. در حالت بی نظمی متفرق می شوند.

پیشگیری از گرمازدگی زنبورها:

محدود نکردن زنبوران در طول روزهای داغ در دوره های طولانی.

بهترین زمان که زنبوران حرکت می کنند در بعد از ظهر وقتیکه هوا کمی سرد می شود.

آفات

1- بید موم خوار

بید موم خوارچند گونه سوسک و پروانه وجود دارند که به شانه عسل خسارت می زنند ولی با خود زنبورها کاری ندارند. بید موم خوار که لارو پروانه ای است، رایج ترین و مخرب ترین آفت موم (شانه عسل) محسوب می شود. این بید به قابهای انبار شده هجوم برده و گاهی در قسمتهایی از شانه موجود در کلنیهای فعال زنبور عسل نیز یافت می شود. این قسمتها به دلیل ضعیف بودن کلنی بوسیله زنبورها پوشیده نشده اند. پروانه ماده پس از تخم گذاری در این قسمت ها و کناره ی شانها دیگر کاری به موم شانها ندارد زیرا نه قادر به تغذیه از موم است و نه می تواند آن را هضم و جذب کند. تخمهای پروانه ماده پس از باز شدن شروع به تغذیه از موم شانها کرده و با ایجاد مجاری پوشیده از تارهای ابریشمی در شانه ها به پیش می رود. هرچه لارو بزرگ تر می شود و سنین لاروی را پشت سر می گذارد و قطر این مجاری که بیشتر در وسط شانها یعنی فاصله ی بین حجره های جلو و عقب ایجاد می شود نیز بیشتر شده و به تدریج از فضولات سیاه رنگ لارو انباشته می شود این پروانه پس از طی دوران لاروی مثل کرم ابریشم به دور خود پیله میتند و مانند سایر پروانه ها تبدیل به شفیره می شود.

پیشگیری از بید موم خوار:

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است و بهتر نتیجه می دهد:

  1. نگه داری کندوهای قوی و پر جمعیت
  2. فضای کندوهای ضعیف را آنقدر تنگ کرد تا روی همه قابها و سطح همه ی شانها به اندازه ی کافی زنبور وجود داشته باشد و پروانه جایی برای تخم گذاری پیدا نکند.
  3. نظافت داخل کندو (زنبورها اغلب در اثر فعالیت روی شان ها باعث ریختن خرده های موم در کف کند و می شوند که به مرور زمان این خرده مومها جمع شده و محل مناسبی را برای تخم گذاری پروانه ی موم خوار فراهم می کند).
  4. از خرید شانهای آماده دست دوم از منابع نامطمئن باید پرهیز کرد.

کنترل آفت بیم موم خوار:

  1. زمانی که در کندوهای خود بید موم خوار یا آثار خسارت آن را مشاهده کردید باید برای مبارزه با آن و جلوگیری از خسارت بیشتر آماده شوید. در صورت مشاهدهی آلودگی به این آفت از قابهای آلوده باید صرف نظر کنید و فقط قابهای سالم و پر از زنبور را نگهدارید. سپس قابهای سالم و تمیز را داخل کند و آویزان کنید تا تعمیر حجره های تخریب شده را خود زنبورها به عهده گیرند. قابهای با آلودگی زیادی به لارو پروانه را باید از کندو در آورید و اقدام به ذوب کردن موم آنها کنید.
  2. یکی از روشهای مبارزه و کنترل استفاده از سرماست قرار دادن شانها به مدت یک شب در فریزر آنها را از بین ببرید. در دمای صفر درجه به مدت ۱۲ ساعت عملی است و هر چه دما پائین تر باشد مدت زمان لازم برای انهدام تمام اعضای چرخه کامل این آفت کمتر می شود. یخ زدن موم شانه تاثیر سویی روی شانه ندارد. در حقیقت شانی عسل را برای چندین ماه می توان در فریزر نگه داشت بدون اینکه عسل آن شکرک بزند طعم و مزه ی آن تغییر کند.
  3. استفاده از مواد شیمیایی برای مبارزه و کنترل پروانه موم خوار موثر است البته استفاده از آن باید زیر نظر دامپزشک باشد.

2- شپش زنبور عسل

شپش زنبور عسلاین حشره بی پرو بال که قرمز رنگ است روی هر سه نوع زنبور زندگی کرده و داخل موهایشان این طرف و آن طرف میدود و منحصرا از همان موادی تغذیه می کنند که مورد استفاده خود زنبور است.

کنترل و پیشگیری آفت شپش زنبور عسل:

اگر تعداد کم باشد می توان سر چوب کبریت را به عسل عاقشته کرد و به شپشکهایی که روی بدن زنبورها یا ملکه هستند چسباند. شپشکهای به عسل چسبیده را با دست از نوک چوب کبریت برداشته و می سوزانند. در حقیقت بهترین راه مبارزه با این انگل دود دادن کندو با دود تنباکو است.

٣- زنبور زرد و زنبور قرمز (زنبور خرمایی)

زنبور زرد و زنبور قرمز (زنبور خرمایی)زنبورها به انواع مختلف تقسیم می شوند. رنگ آنها خرمایی است و از زنبوران عسل بزرگ ترند این حشرات دارای دست و پای بلند و قطعات دهانی جونده قوی و دندانه دار هستند با حرکت افقی آرواره ها سر زنبورعسل را از بدنش جدا می کنند. بعضی از انواع آنها با سرسختی وارد کنده شده و مقداری از عسل آنرا دزدیده و صرف تغذیه خود و نوزادهایشان می کنند. عده ای به خود زنبور علاقه مندند. به این طریق که با وجود داشتن قدی برابر زنبور عسل آنها را شکار می کنند. این زنبورها در نزدیکی کندو کمین کرده و زنبور عسلی را که می خواهد وارد کندو شود گرفته و با آرواره هایشان سرش را می برند. بدنش را با خود به داخل سوراخی در تنه درخت می برند در آنجا تخم گذاشته و لارو پس از خروج از زنبور تغذیه می کند. گاهی زنبوران عسل به طور دسته جمعی به آنها حمله ور شده و با نیش زدن سبب مرگشان می شود.

پیشگیری:

دریچهی پرواز کندوها را کوچک کنیم تا زنبوران محافظ بتوانند به راحتی از ورود سریع و ناگهانی زنبوران خرمایی جلوگیری کنند. با دنبال کردن مسیر پرواز آن ها در هوا و کمی جستجو در اطراف زنبورستان می توان محل لانه آنها را پیدا کرد و شب هنگام با یکی از سموم حشره کش به نابودی آنها اقدام کنید. بهترین راه مبارزه پیدا کردن آنها و سمپاشی شبانه به وسیله حشره کش ها است.

۴- موش

موش ها اغلب در شانها و کندوهای انبار شده لانه می سازند نه تنها هر ساله به وسایل انبار شده خسارت می زند بلکه در پاییز به درون کندوها رفته و در کلنیهای فعال زمستان گذرانی می کنند پس از تشکیل خوشه ی زمستانی توسط زنبورها فضای زیادی از کندو خالی می ماند. زنبورهای موجود در یک خوشه ی زمستانی قادر نیستند از آن جدا شوند تا از همه ی فضای کندو محافظت کنند. موش ها از این فرصت استفاده می کنند و پس از ورود به کندو قسمتی از شانه را جویده لانه ای از برگ و مواد عایق می سازند. در زمان گرم شدن هوا و شروع حرکت زنبورها حصار لانه محافظ خوبی در مقابل حمله ی زنبورهاست و مانع بیرون راندن موشها از کندو می شود. موش ها آموخته اند در زمان فعالیت کلنی بی حرکت و غیر فعال باقی بمانند.

پیشگیری:

در بهار یک موش ماده ممکن است قبل از خروج از کندو تمام بچه هایش را بزرگ کرده باشد به خاطر جلوگیری از خسارت موشها باید آنها را مسموم کرد. این کاری است که در پائیز باید تکرار شود. هیچ روش دیگری برای جلوگیری از خسارت موشها موثر واقع نمی شود. کاهش ارتفاع دریچهی پرواز کلنی با استفاده از یک لایه چوبی به طوری که تنها ۷ میلی متر برای عبور زنبورها باقی بماند نیز یک روش موثر برای بیرون نگاه داشتن موشها از کندوهاست.اما موش ها آموخته اند راهشان را با جویدن باز کنند. پرنده ها و حیوانات دیگر می توانند دریچهی ورودی به خاطر غذا حرکت دهند این سبب به وجود آمدن راه ورودی برای موش ها می شود. در هوای مناسب که زنبورها قادر به حرکت و پرواز باشند به محض ورود یک موش به کندو آن را با چند نیش از پا در می آورند ولی جسد موش برای آنها مشکل ساز می شود زیرا قادر به حمل آن به خارج کندو نیستند و اگر رهایش کنند متعفن شده و بوی آن زنبورها را ناراحت می کند.

در این حالت تعداد زیادی جسد موش را مومیایی می کنند و با این کار از فساد آنها جلوگیری می کنند.

۵- سوسک کوچک کندو

سوسک کوچک کندو کلونی های زنبوران عسل دنیا را در معرض تهدید قرار داده، تاکنون در کشور ما گزارش نشده است. حضور آن تهدید مهمی برای کلونی های زنبور عسل و ضربه مهلکی بر زنبورداری خواهد بود. دوره تولید مثل آن شامل چهار مرحله و مبارزه با آن کاری سخت به نظر می رسد. مصرف محصولات شیمیائی، نه تنها برای زنبوران بلکه برای محیط زیست زیان آور بوده و مسئله باقیمانده ها در محصولات کندو را تشدید خواهد نمود.

خسارات وارده به کندوهای زنبور عسل :

لاروهای این انگل خسارات اصلی را وارد می کنند. آنها تونل هایی را در بین شانها ایجاد کرده و از تخمها و لاروهای زنبور عسل برای تغذیه استفاده می نمایند که منجر به تخریب سلولهای نوزادان و حجرهای عسل می شود. عسل ذخیره از سلولهای تخریب شده سرازیر گردیده، قاب ها را بهم می چسباند، عسل با مدفوع لاروهای انگل آلوده شده تخمیر می شود و شانهای تخریب شده فرو می ریزد. درجه تخریب در یک کلونی بستگی به تعداد لاروهای موجود دارد. اگر آلودگی شدید باشد احتمال زیاد دارد که کلونی به طور کلی نابود شود. قابهای عسل خارج شده از کندو که برای عسل گیری نگهداری می شوند، در معرض حمله سوسک کوچک می باشند. آنها با پرواز می توانند به قابها دسترسی پیدا کرده و در آن تخم گذاری نمایند. قاب های عسل آلوده شده و عسلها تخمیر و غیر قابل مصرف می شود. نشان داده شده که این انگل کلونیهای زنبوران بدون نیش را نیز مورد حمله قرار داده، این کندوهای بی دفاع به سرعت از پا در می آیند.

پیشگیری و درمان:

فقط کلونی های قوی با یک جمعیت بالای دارای جمعیت نظافت گر در کندو قادر خواهند بود علیه مهاجمان اقدام نمایند. عسل باید هرچه سریع تر برداشت شود و از کندو دور شود. خاک حوالی کندوها نیز باید با یک حشره کش ضدعفونی شود. استفاده از مواد شیمیائی دو ضرر دارد : از یک طرف ایجاد باقیمانده در عسل و سایر محصولات کندو و از طرف دیگر احتمال زیاد دارد که انگل به آن مقاوم شود.

۶- مورچه

مورچه ها بیشتر در نواحی نیمه گرم و گرمسیری دیده می شوند. حمله مورچه ها مخصوص به کندو های زنبور عسل می توانند یک مشکل اساسی محسوب شوند. مورچه ها در گروه های ده و صد هزار تایی به جستجوی غذا می پردازند و در مدت چند ساعت می توانند یک زنبورستان را تخریب کنند. تعدادی از مورچه ها تحت عنوان مورچه نجار به داخل قسمت های چوبی کند و نفوذ کرده موجب خسارت در ساختمان کند و می شوند و برخی به عسل ذخیره شده در کندوها نیز حمله می کنند.

دفاع زنبور در مقابل مورچه :

گاهی زنبور در مقابل حملات مورچه ها به کند و دفاع می کند. بال زدن رفتار دفاعی زنبور است. بدین منظور زنبور بر می گردد و بال می زند و برخورد هوا به مورچه باعث خروج آن از کندو می شود.

کنترل و پیشگیری :

در مناطقی که مورچه مشکل دائمی زنبوران است می توان از حشره کش به صورت پودر یا اسپری استفاده کرد. باید آشغال ها و چوب های پوسیده و علفهای بریده شده را جمع کرد و از زنبورستان بیرون برد تا امکان لانه سازی مورچه کاهش یابد.

۷- جوجه تیغی

جوجه تیغی چندان ضرری برای کلنی های زنبور عسل ندارند ولی پرسه زدن شبانه آنها و حیوانات دیگری مانند گورکن و خرسک ممکن است بیشتر کلنی ها را به حالت دفاعی در آورد. زنبورهای مرده یا در حال مرگ که در اثر سرما یا بیماری در بیرون از کندو می افتند غذای آماده برای جوجه تیغی و خرسک هستند.

۸- پرندگان

مرغ و خروس خانگی مشکلی برای زنبوران عسل به وجود نمی آورند و علاقه ای هم به خوردن زنبورها و عسل ندارند ولی پرندگان پروازی با شکار زنبورها در هوا کلنیها را تهدید می کنند. پرندگان دیگر چابکی و زرنگی کمی دارند کنار تخته پرواز کلنیهای ضعیف می نشینند و زنبوران آماده پرواز را شکار می کنند.

کنترل و پیشگیری :

استفاده از تفنگ ساچمه ای است و در عین حال استفاده از سموم شیمیایی و طعمه گذاری نیز مرسوم است. از پرندگان شکاری مثل شاهین به عنوان روش مبارزه بیولوژیکی می توان استفاده کرد.

9- مسمومیت شیمیایی (گل سم پاشی شده)

در بسیاری کشورها مسئله سموم آفت کش ها برای زنبورداران بحث بر انگیز شده است. امروزه تنها درصد کمی از مردم غذای همه ی ما را تولید می کنند و این تنها با کاربرد تکنولوژی پیشرفته کشاورزی در افزایش تولیدات و بهره برداری موثر از زمین ها عملی است.

کشاورزان به دنبال کارهای کشاورزی و افزایش تولید محصول بوده و با استفاده مکرر از سموم آفت کش برای دیگران زحمت به وجود می آورند. از آن جا که زنبور عسل در مقابل اکثر سموم آفت کش آسیب پذیر بوده و از طرفی وجود کلنی های زنبور عسل در داخل یا نزدیکی باغات و مزارع برای گرده افشانی و افزایش تولید محصول ضروری است. مهم ترین اقدام پیشگیرانه زنبورداران در مقابل خطرات آفت کش ها این است که درباره ی عملیات کشاورزی منطقه ی خود تا حد امکان اطلاعات دقیقی به دست آوردند و در واقع خود را با زارعین هماهنگ کنند. اگر برنامه ی سم پاشی در پیش باشد اقداماتی از قبیل بستن درب کند و قبل از سپیده دم و یا بهتر از آن، انتقال کندوها به منطقه ای امن و سالم می توان انجام داد. بیشتر تلفات ناشی از کاربرد سموم آفت کش در نتیجه سم پاشی در شعاع ۸۰۰ متری کندو و یا زنبورستان اتفاق می افتد زیرا زنبورداران کارگر در شعاع مزبور پرواز کرده و شهد و گرده جمع آوری می کنند. در این زمینه زارعین با انجام چند کار می توانند به زنبوردار کمک کنند:

  1. انتخاب سموم آفت کش مناسب و بی خطر برای زنبورها
  2. استفاده از مقدار مناسب سم
  3. استفاده از سموم دانه ای که نسبت به سموم مایع برای زنبوران کم خطرتر است.
  4. سم پاشی قبل یا بعد از زمان گل دهی محصولات که این کار از نظر اصول صحیح مبارزه با آفات نیز توصیه می شود.
  5. سم پاشی در صبح زود یا شب که در این اوقات زنبورها غیر فعال هستند.
  6. سم پاشی های نابجا و بی موقع هنگام گل دادن درختان میوه اغلب زندگی زنبورها را به خطر انداخته و تمام جمعیت زنبورعسل را به کلی نابود می کند.

نکاتی که زنبورداران برای سم پاشی باید رعایت کنند :

1- جایی که کندوها قرار دارند همیشه یک محل به خصوصی برای آب خوردن زنبورها باید درست کرد تا زنبورها به این محل عادت کرده و وقتی که درخت ها تازه سم پاشی شدند قطرات سمی که زیر برگها و میوهها قطره وار آویزان شده اند را جمع آوری نکرده و مسموم نشوند.

خطرناک ترین سم ها برای زنبور عسل ترکیبات آرسنیکی هستند ولی ترکیبات فسفری و جیوه ای و ددت و حشره کش های تماسی از سم های قوی محسوب می گردند. ترکیبات آرسنیکی را زنبور عسل همراه با گرده گل به کندو آورده و باعث مسمومیت زنبورهای جوان می گردند.

2- در صورتی که سم پاشی در وسط روز غیر قابل اجتناب باشد در روز سم پاشی صبح خیلی زود و قبل از سپیده دم سوراخ پرواز کندوها را باید با تور سیمی به مدت ۲۴ ساعت مسدود کرد تا از پرواز و تماس مستقیم زنبورها با سموم جلوگیری شود. در چنین مواقعی باید قبلا مقداری آب در ظرف غذاخوری ریخت و آن را داخل کندو آویزان کرد تا از تلف شدن زنبورها جلوگیری گردد.

۳- هر گاه کندوها همه ساله مهاجرت داده می شوند مهاجرت را در صورت لزوم قبل از سم پاشی انجام داده و زنبورها را از محل سم پاشی دور کنند تا مسموم نشده و آسیب نبینند.

منابع:

کتاب بیماری های زنبور عسل – مولف : دکتر سولماز پورگنابادی و دکتر حمید رمضانی

راهنمای کامل پرورش زنبورعسل – مؤلف : دکتر مسعود هاشمی

تشخیص بیماری های زنبورعسل – مترجم: محمد ملکان

اصول نوین زنبورداری – مؤلف: دکتر جلال شایقی و مهندس اقدام شهریار

زنبور عسل و پرورش آن – مؤلف: دکتر نعمت ا.. شهرستانی

List of diseases of the honey bee – Wikipedia

https://content.ces.ncsu.edu/disease-management-and-guidelines-for-the-honey-bee

https://www.ars.usda.gov/is/np/honeybeediseases/honeybeediseases.pdf

درباره ی حمید

حمید
حمید ارزانی

دیدگاهتان را بنویسید

error: Content is protected !!